L2 ECONOMIE Beleidskeuze 2

Toelichting beleidskeuze 2: productieprocessen

Duurzaam economisch groeipotentieel voor Nederland

Ingezet wordt op het gebruik van duurzame energiebronnen en op verandering van productieprocessen. Ruimte voor haven en industrie blijft behouden.

Een duurzame en steeds meer circulaire delta
Schaarste aan bepaalde grondstoffen en de schadelijke gevolgen van het winnen van grondstoffen nopen tot een efficiënter gebruik en optimaal hergebruik van grondstoffen. Ingezet wordt daarom op een meer duurzame wijze van grondstoffenwinning en de transformatie van productieprocessen. Dit moet leiden tot reductie van het gebruik van grondstoffen, tot het gebruik van alternatieve, minder schadelijke of schaarse grond- en brandstoffen, reductie van emissies naar water en lucht, alsook tot reductie van energiegebruik.

Dit betekent dat gebouwen, wegen, viaducten en bruggen in de toekomst zijn opgebouwd uit herbruikbare materialen. Het vraagt een andere manier van ontwerpen: veilige materialen, producten en processen die in de gehele levenscyclus geen schadelijke emissies of andere risico’s meer veroorzaken en dus verwaarloosbare gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Het is een noodzakelijke voorwaarde voor het realiseren van een circulaire economie en een veilige leefomgeving.

Om grondstoffen en materialen in circulatie te houden, is het van belang om reeds bij het ontwerp en de fabricage van producten rekening te houden met hergebruik. Voor hergebruik van reststoffen en gebruikte producten is een efficiënte en optimale inzameling nodig. Gemeenten dragen zorg voor de juiste randvoorwaarden voor ruimte waar gebruikte producten en grondstoffen door bedrijven kunnen worden verzameld om te worden hergebruikt. Om ervoor te zorgen dat voldoende massa van gebruikte producten wordt bereikt en er tegelijkertijd een passend aantal verzamelplekken ontstaat, ligt regie door de provincie voor de hand. Met een circulair inkoopbeleid vervult het Rijk een belangrijke voorbeeldfunctie.

Een circulaire economie biedt grote kansen voor bedrijven, zowel de grote als het MKB. Steeds meer Nederlandse innovatieve bedrijven spelen in op dit toekomstperspectief door hun circulaire producten en diensten wereldwijd te vermarkten. TNO heeft verkend wat de baten kunnen zijn van een meer circulaire economie in Nederland. Volgens hun indicaties kan per jaar binnen betrokken sectoren van de circulaire economie een extra omzet van € 7,3 mld worden gegenereerd, waarmee 54.000 banen gemoeid zijn. Het grondstoffengebruik kan met 100 megaton worden teruggebracht. Dat is een kwart van onze jaarlijkse invoer van grondstoffen.

Luchthavens
Voor de internationale bereikbaarheid en de concurrentiekracht van Nederland is het belang van de luchthaven Schiphol en daarmee direct of indirect verbonden activiteiten en werkgelegenheid zeer groot. Het gaat dan met name om het aantal (internationale) bestemmingen en de kwaliteit van het netwerk. Dat draagt nadrukkelijk bij aan de vestiging van nieuwe internationale bedrijven en instellingen. Dat betekent dat bij het accommoderen van woningbouw in de Metropoolregio Amsterdam en andere regio´s nabij Schiphol rekening moet worden gehouden met de mogelijke ontwikkeling van de nationale luchthaven en bijbehorende contouren voor wat betreft geluid en externe veiligheid. Dit geldt ook voor de regionale luchthavens Rotterdam, Lelystad en voor de militaire luchthavens inclusief het civiel medegebruik zoals bij Eindhoven. Dat geldt ook voor mogelijke fysieke aanpassingen van de luchthaven Schiphol. Tegelijkertijd moet Schiphol de Metropoolregio Amsterdam natuurlijk niet op slot zetten. De dynamiek van stad en regio is voor de Nederlandse economie van wezenlijk belang.

Haven- en industriegebieden
Nabij de haven- en industriegebieden aan de kust, zoals de Eemshaven, het Noordzeekanaalgebied, de Rijnmond en Terneuzen, zijn belangrijke aanlandingspunten voor duurzame energie die op zee is opgewekt. In deze gebieden wordt actief ruimte geboden aan (nieuwe) energie-intensieve industrie. Zo voorkomen we dat ondergrondse kabels die op land aankomen soms ver landinwaarts op hoogspanningsstations moeten worden aangesloten (met bijvoorbeeld doorsnijding van landschappen als gevolg). Een ander voordeel is dat juist op deze energie-intensieve clusters de urgentie voor een duurzame, circulaire transitie het grootst is. De combinatie met aanlanding van wind op zee kan dat proces versnellen, met aanvullend kansen voor benutting van reststoffen (o.a. warmte) voor de omgeving.

Voor de havens van Rotterdam en Amsterdam geldt overigens in het bijzonder dat de genoemde transitie een nauwe relatie heeft met een bredere verstedelijkingsopgave. De groei van productie en overslag in de haven, de intensivering van het grondgebruik in de haven kan botsen met de ontwikkelings- en bouwplannen in de omgeving. Het functioneren van havens mag niet in het gedrang komen. Eventueel ruimteverlies voor havenfuncties als gevolg van stedelijke transformaties moet - zo nodig - worden gecompenseerd.

Voor industriële clusters verder landinwaarts gelegen zoals Emmen en Chemelot wordt voor duurzame energie onderandere ook gekeken naar alternatieven in duurzame elektriciteitsvoorziening in plaats van directe aansluiting op windenergie opgewekt op zee. Behoud van de concurrentiekracht en level playing field voor deze clusters is hierbij een belangrijk aandachtspunt. Hierbij wordt tevens gekeken naar de buisinfrastructuur en de mogelijkheden die de grensoverschrijdende energie-infrastructuur zou kunnen bieden.

Extra ruimte duurzame energie
Deze groei van én omschakeling naar duurzame energie hebben grote impact op de fysieke leefomgeving en vergen extra fysieke ruimte. Met betrekking tot opslag zijn ondergronds nieuwe infrastructuren nodig voor restwarmte, waterstof en CO2-opslag en –transport. Bovengronds is het ruimtebeslag ook aanzienlijk, met meer windturbines op zee en land, zonneweides, nieuwe hoogspanningsleidingen en decentrale opwekkingseenheden. Extra ruimte is waarschijnlijk eveneens nodig voor circulaire en bio-based productiefaciliteiten en verzamelplekken om gebruikte producten een nieuw leven te geven (bouwgrondstoffen- en andere –hubs). Anderzijds is op termijn minder ruimte nodig voor traditionele afvalverwerking. Nieuwe bedrijventerreinen lenen zich bij uitstek voor een optimale afstemming tussen de energievraag en -aanbod, door bijvoorbeeld zon of wind te combineren met de aldaar aanwezige bedrijfsgebouwen. Daarnaast zijn deze terreinen geschikt om ervaringen op te doen met nieuwe toepassingen van waterstof, voor duurzaam verwarmen van bedrijfsgebouwen en/of mobiliteit en logistiek.

Faciliteiten voor fossiele brandstoffen en voor ‘traditionele, lineaire’ productie zullen nog vele jaren nodig zijn en ruimte in beslag nemen, terwijl niet-fossiele en circulaire productie nieuwe eisen stellen aan de inrichting van onze leefomgeving. Bovendien groeien bevolking en (wereldwijde) economie en vervoersstromen.

Brainport Eindhoven
Voor de ontwikkeling van de kenniseconomie in Nederland is Brainport Eindhoven van grote waarde. Een cluster van een aantal samenwerkende bedrijven in de high-tech industrie ontwikkelt sleuteltechnologieën die van groot belang zijn voor ons toekomstig innovatie en verdienvermogen. Brainport Eindhoven heeft in vier van de tien sleuteltechnologieën een internationale koppositie (fotonica, micro- en nano-elektronica, advanced manufacturing en advanced materials).  Deze technologieën vinden hun weg naar vele, nieuwe toepassingen die de manier waarop we leven en werken gaan veranderen. Investeren in fotonica is ook een prioritaire actie in de Brainport Nationale Actieagenda [1].

Greenports
Nederland telt zeven greenports: regionale tuinbouwclusters waarbinnen tuinbouwbedrijven intensief samenwerken om verschillende gebiedsopgaven die sectoroverstijgend zijn integraal te benaderen. Daarbij gaat het om noodzakelijke gebiedsontwikkeling om een klimaatneutrale en circulaire tuinbouw te kunnen realiseren waarbij met andere sectoren wordt samengewerkt voor bijvoorbeeld de aanleg van regionale warmtenetten en niet-fossiele warmtebronnen, gebruik van afgevangen CO2 vanuit de industrie, vergroting van de capaciteit voor gezamenlijke waterberging en -zuivering en een infrastructuur voor een optimaal versnetwerk dat goed aansluit op de mainports.

Keer terug naar de hoofdtekst


[1] Brainport Eindhoven, Brainport Nationale Actieagenda, zie https://www.brainport.nl/over-brainport/actieagenda